Depi nan moman takibans yo pran pouvwa nan Afganistan an aoüt 2021, anviwon 4 500 Afgan ki te kolabore ak misyon Ewòpeyen yo — entèprètè, gàd, oswa anplwaye ONG — te evakye nan Peyiba yo ak lòt peyi Ewòp. Moun sa yo, tankou Abdul Wali, yon anpiye nan yon ONG aneyel, te resevwa pwomès pwoteksyon ak stabilite.
Enpiye an, konsa, yo genyen yon statè temporè, men sa yo menm ap menase yo ak risk de deportasyon pou Afganistan, yon peyi toujou kontwole pa takibans. Abdul Wali, ak fanmi li a — madanm li ak 4 timoun yo — te etabli nan Steenwijk, yon ti vil an Peyiba. Yo aprann lang lokal la, jwenn travay, epi yo te mete timoun yo nan lekòl.
Men, nan jen an 2026, yon chanjman soudè nan lwa aneyel la mete an danje tout bagay yo te konstwi. « Nou se yon gwoup ki gen risk pou takibans yo ; yo konnen nou », te di Abdul Wali a Al Jazeera. « Nou pa te gen chwa pou kite peyi nou. Yo te proteje nou pandan 5 an… manti, nou mande yo kontinye proteje timoun nou. »
Peyiba pa se sèl peyi ki chanje politik li. Almaye, premye nan Ewòp pou kolabore ak takibans yo pou òganize deportasyon, te leve nan 2024 yon entèdiksyon pou renvwaye moun nan Kaboul. Depi sa a, anviwon 200 moun, majorite ak dosye kriminèl, te deportye. Nan jiyè 2026, Almaye te deportye yon Afgan san okenn dosye kriminèl pou lwa, yon chanjman ki montre yon nouvo direksyon.
Lòt peyi tankou Swis, Gres, Danmak, ak Nowèj prepare plan similè, selon dokiman yo jwenn nan jounal Peyiba NRC. Politik sa yo fè pati nan yon konteks ou kote pati ekstrem dwat yo vin pi fòs nan Ewòp, pousant gouvènman yo adopte politik migratwa pi sè. Menm nan, yo travay ak takibans yo pou fasilite retou fòs.
Fridoon, yon lwa ki te travay pou EUPOL Afganistan, se yon nan 1 800 refijye Afgan ki te siyen yon lèt ouvè nan 2025 pou gouvènman an ak Palman Peyiba. « Nou pa te chwazi vini isit la. Nou pa gen okenn chwa pou kite peyi nou à cause travay nou te fè », li te di. « Yo te proteje nou pandan 5 an… manti, nou mande yo kontinye pwoteje timoun nou. Si nou tounen, lanmò ap atann nou.
» Pè li, ki se pou moun tankou li yo, montre angoys dyalèk yon kominote ki nan danje. Selon Agansy pou Asil nan UE, anviwon 500 000 Afgan te mande asil nan Union Ewòpeyen depi 2021. Men, UE kontinye refize rekonèt rejim takiban, pandan ke yo gen diskisyon ak reprezantan takiban pou òganize retou.
Yon reyinyon ant 15 ambasadè Ewòpeyen ak yon delegasyon takiban te fèt nan Brisel nan jen 2026, konfime politik kontwoverse sa a. « Sa ki UE vle kreye se yon sistèm ki fè takibans yo vin gadyen politik migratwa Ewòp. Moun pa konprann ke se takibans yo ki kreye sitiyasyon moun vle fu. » te di Cees Roels, anpiye ambasadè Peyiba nan Kaboul.
Pou etidyan ak jenn Ayisyen yo, sitiyasyon sa a montre defi politik migratwa ak pwoteksyon dwa travayè lokal nan moman kriz. Menm si Ayiti pa gen okenn lyezon dirèk ak kriz sa a, mekanis pou deportasyon ak enkyetid legal ki afekte Afgan yo ka ede reflechi sou risk moun Ayisyen ki nan etranje kapab fè fas. Asosyasyon pou dwa moun ap soulignen enpòtans pou swiv evolisyon sa yo pou prevni risk potansyèl nan lòt rejyon mond lan.
